{"id":4686,"date":"2024-01-24T18:20:01","date_gmt":"2024-01-24T15:20:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/?p=4686"},"modified":"2024-01-24T18:28:29","modified_gmt":"2024-01-24T15:28:29","slug":"george-orwellin-1984unun-korkutucu-ongorusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/george-orwellin-1984unun-korkutucu-ongorusu\/","title":{"rendered":"George Orwell&#8217;in 1984&#8217;\u00fcn\u00fcn Korkutucu \u00d6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc"},"content":{"rendered":"<div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1227.2px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:100%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:1.92%;--awb-margin-bottom-large:0px;--awb-spacing-left-large:1.92%;--awb-width-medium:100%;--awb-spacing-right-medium:1.92%;--awb-spacing-left-medium:1.92%;--awb-width-small:100%;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-alert alert notice alert-warning fusion-alert-center awb-alert-native-link-color alert-dismissable awb-alert-close-boxed\" role=\"alert\"><div class=\"fusion-alert-content-wrapper\"><span class=\"alert-icon\"><i class=\"awb-icon-cog\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-alert-content\">Bu makale The Objective Standard&#8217;\u0131n izni do\u011frultusunda T\u00fcrk\u00e7e&#8217;ye \u00e7evirilerek yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Orijinal metne eri\u015fmek i\u00e7in <a href=\"https:\/\/theobjectivestandard.com\/2023\/02\/the-terrifying-prescience-of-george-orwells-1984\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>.<\/span><\/div><button type=\"button\" class=\"close toggle-alert\" data-dismiss=\"alert\" aria-label=\"Close\">&times;<\/button><\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-1\"><p>Yazar\u0131n notu: Bu makale spoiler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n<p>Her \u015feyden \u00f6nce muhte\u015fem bir roman olan George Orwell&#8217;in 1984&#8217;\u00fc ayn\u0131 zamanda deh\u015fet verici derecede ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir siyasi yorumdur. Bir \u0130ngiliz taraf\u0131ndan 1949 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lan roman, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Amerikan siyasetinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bunu d\u00f6rt ana unsuru inceleyerek g\u00f6rebiliriz:<\/p>\n<ul>\n<li>Bir b\u00fct\u00fcn olarak hik\u00e2ye;<\/li>\n<li>Orwell&#8217;in dramatize etti\u011fi siyasi ilkeler ve politikalar\u2014ve siyasi s\u00f6ylem diline yapt\u0131\u011f\u0131 zekice ve \u00f6zg\u00fcn katk\u0131lar;<\/li>\n<li>Totalitarizmin alt\u0131nda yatan felsefeye dair i\u00e7g\u00f6r\u00fcleri;<\/li>\n<li>Orwell&#8217;in k\u00e2bus d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bizim ger\u00e7ekli\u011fimiz haline gelmesinin birka\u00e7 \u00f6rne\u011fi.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Hik\u00e2ye<\/strong><\/h2>\n<p>1984, ac\u0131mas\u0131z kom\u00fcnist bask\u0131n\u0131n (kom\u00fcnistlerden sadece \u201cParti\u201d olarak bahsedilir) arka plan\u0131nda ge\u00e7en bir a\u015fk hikayesidir. 1950&#8217;lerde ya\u015fanan bir n\u00fckleer sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan d\u00fcnya \u00fc\u00e7 s\u00fcper devlete b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr: Kuzey Amerika ve B\u00fcy\u00fck Britanya&#8217;dan olu\u015fan Okyanusya (ikincisinin ad\u0131 \u201cAirstrip One\u201d olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir); Avrupa k\u0131tas\u0131 ve Bat\u0131 Asya&#8217;dan olu\u015fan Avrasya; ve Do\u011fuasya ya da Asya k\u0131tas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131. Bu g\u00fc\u00e7ler s\u00fcrekli olarak birbirleriyle sava\u015f halindedir. M\u00fcttefikler ve d\u00fc\u015fmanlar zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fir, ancak sava\u015f d\u00fcnyan\u0131n yoludur: Okyanusya zaman zaman di\u011ferlerinden biriyle m\u00fcttefik olur, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcyle sava\u015f\u0131r; di\u011fer zamanlarda ise bu durum tersine d\u00f6ner. Kimse asla kazanamaz, zafer de ama\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n<p>Okyanusya&#8217;n\u0131n amac\u0131, halk\u0131n\u0131 ulusun d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131nca bir nefret i\u00e7inde tutmak ve b\u00f6ylece Parti&#8217;ye sad\u0131k kalmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Parti&#8217;ye s\u0131k\u0131 itaat \u00e7e\u015fitli yollarla sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlardan biri, geli\u015fmi\u015f bir \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc tele-ekran teknolojisi kullanan gizli polisin -D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi\u2019nin- her yerde bulunmas\u0131d\u0131r. \u00dclkedeki her bina ve evde, neredeyse her odada bir tele-ekran bulunmaktad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi sizi her an g\u00f6zetleyebilir. Sizi istedikleri zaman g\u00f6rebilir ve duyabilirler; \u201cd\u00fc\u015f\u00fck bir f\u0131s\u0131lt\u0131 seviyesinin \u00fczerinde her ses [tele-ekran] taraf\u0131ndan alg\u0131lanacakt\u0131r.\u201d<sup>1<\/sup><\/p>\n<p>Dahas\u0131, Parti g\u00fcnl\u00fck \u201c\u0130ki Dakika Nefret\u201d uygulamas\u0131n\u0131 dayat\u0131r. Her g\u00fcn, Okyanusya&#8217;daki herkesin her \u015feyi bir kenara b\u0131rak\u0131p bir televizyon ekran\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7mesi ve Okyanusya&#8217;n\u0131n d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131na -ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Parti&#8217;yi devirmeye \u00e7al\u0131\u015fan uydurma tehditler olan i\u00e7 hainlere, Emmanuel Goldstein ve Karde\u015fler&#8217;e- kin kusmas\u0131 gereklidir. D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi bu prosed\u00fcr\u00fc titizlikle izler, yeterince nefret kusmad\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphelenilenlere hapis cezas\u0131 ya da \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 verir.<\/p>\n<p>Halk amans\u0131z bir endoktrinasyon alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r. Parti her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim arac\u0131n\u0131 kontrol etmekte ve bunlar\u0131 yalanlar\u0131n\u0131 yaymak i\u00e7in kullanmaktad\u0131r. Tarih kitaplar\u0131 u\u00e7a\u011f\u0131 Parti&#8217;nin icat etti\u011fini iddia eder. Ger\u00e7ek Bakanl\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015f gazete ve dergi makalelerini o anki propagandaya uyacak \u015fekilde yeniden yazar; ge\u00e7mi\u015f s\u00fcrekli olarak yeniden yaz\u0131l\u0131r. Bir Parti \u00fcyesi vatana ihanetten -ger\u00e7ek ya da hayali- tasfiye edilirse \u201cbuharla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r\u201d, sadece \u00f6ld\u00fcr\u00fclmekle kalmaz, tarihten silinir. Onun ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011funa dair \u201chayali\u201d bir inanc\u0131 dile getirmek ihanettir ve bu inanc\u0131 dile getirenler de buharla\u015ft\u0131r\u0131larak cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Parti Avrasya ile sava\u015ftan Do\u011fuasya ile sava\u015f durumuna ge\u00e7ti\u011finde, Okyanusya&#8217;n\u0131n her zaman Do\u011fuasya ile sava\u015f halinde oldu\u011funu iddia eder, aksi y\u00f6ndeki t\u00fcm yaz\u0131lar yeniden yaz\u0131l\u0131r ve her t\u00fcrl\u00fc kar\u015f\u0131t iddia vatan hainli\u011fi olarak kabul edilir.<\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmet d\u00f6rt koldan olu\u015fur: Parti&#8217;nin yalanlar\u0131n\u0131 yayan Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131; amans\u0131z bir sava\u015f y\u00fcr\u00fcten Bar\u0131\u015f Bakanl\u0131\u011f\u0131; Parti&#8217;nin d\u00fc\u015fmanlar\u0131na i\u015fkence eden ve\/veya idam eden Sevgi Bakanl\u0131\u011f\u0131; ve halk\u0131 s\u00fcrekli yoksulluk i\u00e7inde tutan Bolluk Bakanl\u0131\u011f\u0131. Parti \u00fc\u00e7 slogan\u0131n propagandas\u0131n\u0131 yapmaktad\u0131r: \u201cSava\u015f Bar\u0131\u015ft\u0131r,\u201d \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck K\u00f6leliktir,\u201d \u201cCehalet G\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u201d Vatanda\u015flar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u00e7ok az e\u011fitim al\u0131r ve tek mutlak olan\u0131n cehalet oldu\u011fu bir durumda tutulur: T\u00fcm ger\u00e7ekler Parti&#8217;den gelir.<\/p>\n<p>Okyanusya vatanda\u015flar\u0131 iki s\u0131n\u0131fa ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Parti ve proleterler (proleterler veya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131). Parti iki alt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u00dclkeyi mutlak otoriteyle y\u00f6neten \u0130\u00e7 Parti \u00fcyeleri ve onlar\u0131n emirlerini sorgusuz sualsiz yerine getiren ancak ezilen <em>prole<\/em>&#8216;lerden \u00e7ok daha y\u00fcksek sosyal ve ekonomik stat\u00fcye sahip olan D\u0131\u015f Parti \u00fcyeleri. Prole&#8217;ler el i\u015f\u00e7ili\u011fi yapar, \u00e7ok az e\u011fitim al\u0131r ya da hi\u00e7 e\u011fitim almaz ve i\u015f d\u0131\u015f\u0131ndaki zamanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu i\u00e7ki i\u00e7erek, kumar oynayarak, kavga ederek ve zina yaparak ge\u00e7irirler. \u00c7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, orduya hizmet ettikleri ve Okyanusya&#8217;n\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131na nefretle bakt\u0131klar\u0131 s\u00fcrece Parti onlar\u0131n ahlaks\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 pek dikkate almaz; \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine izin verilenler sadece prole\u2019lerdir \u00e7\u00fcnk\u00fc Parti onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011finden yoksun g\u00f6rmektedir. \u201cOnlardan \u015f\u00fcphe duyulmaz. Parti&#8217;nin slogan\u0131nda belirtildi\u011fi gibi: &#8216;Prole&#8217;ler ve hayvanlar \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr.\u201d<sup>2<\/sup> \u00a0\u00a0Bir prole zeka belirtileri g\u00f6sterdi\u011fi nadir durumlarda, \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi taraf\u0131ndan basit\u00e7e i\u015faretlenir ve ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r.\u201d<sup>3<\/sup> Prole&#8217;ler kendi tercihlerine g\u00f6re evlenebilir ya da evlenmeyebilir ve zevk i\u00e7in \u00e7iftle\u015febilir.<\/p>\n<p>Ancak Parti \u00fcyeleri kat\u0131 bir p\u00fcriten kod alt\u0131nda ya\u015farlar: Parti\u2019yi her \u015feyden \u00e7ok sevmeleri beklenir, \u00f6zellikle de (muhtemelen hayali) lider B\u00fcy\u00fck Birader&#8217;i (Bir Joseph Stalin benzetmesidir). Seks sadece evli \u00e7iftlerde ve sadece \u00fcreme amac\u0131yla yap\u0131l\u0131r. H\u00fck\u00fcmet, romantik a\u015fka kar\u015f\u0131 ve Parti&#8217;yi sevmek lehine propaganda yapan fanatik bir Seks Kar\u015f\u0131t\u0131 Birlik&#8217;e sponsorluk yapmaktad\u0131r. D\u0131\u015f Parti \u00fcyelerinin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 \u201cCasuslar\u201d adl\u0131 bir \u00f6rg\u00fcte al\u0131n\u0131r. \u00dcniforma giydirilen ve Parti kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilen ki\u015fileri, \u00f6zellikle de ebeveynlerini ihbar etmek \u00fczere e\u011fitilen Casuslar, bunu yapt\u0131klar\u0131nda kahraman olarak onurland\u0131r\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu t\u00fcyler \u00fcrpertici arka planda okuyucu, hik\u00e2yenin otuz dokuz ya\u015f\u0131ndaki kahraman\u0131, D\u0131\u015f Parti \u00fcyesi ve Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlisi Winston Smith ile tan\u0131\u015f\u0131r. Winston ge\u00e7mi\u015f gazete ve dergi makalelerini \u201cd\u00fczenler\u201d, ge\u00e7mi\u015fi Parti emirlerine g\u00f6re yeniden yazar. Yalanc\u0131l\u0131ktan, otoriterlikten, m\u00fcdahalecilikten ve anti-seks ajitasyonundan nefret eder. Kendi i\u00e7erisinde B\u00fcy\u00fck Birader&#8217;in ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgular. Gizliden gizliye Goldstein ve Karde\u015flik&#8217;in var olmas\u0131n\u0131 uman Winston; e\u011fer varlarsa, onlara kat\u0131lmay\u0131 arzular. Kapitalizm alt\u0131nda ge\u00e7en gen\u00e7li\u011findeki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve refah\u0131 hat\u0131rlar ve bunlar\u0131 ister. Winston Parti&#8217;nin propagandas\u0131na direnir ve siyasi devrim ister.<\/p>\n<p>Kendisi gibi Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;nda \u00e7al\u0131\u015fan bir D\u0131\u015f Parti \u00fcyesi olan \u00e7ekici, siyah sa\u00e7l\u0131 gen\u00e7 bir kad\u0131n olan Julia ile tan\u0131\u015f\u0131r. Julia\u2019n\u0131n g\u00f6revi, Chaucer, Shakespeare ve Milton\u2019\u0131n edebi eserlerini yeniden yazarak ge\u00e7mi\u015fin b\u00fcy\u00fck kitaplar\u0131n\u0131n Parti propagandas\u0131na uygun hikayeler ve temalar sunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Parti&#8217;den Winston&#8217;dan bile daha \u00e7ok nefret eder.<\/p>\n<p>Yasad\u0131\u015f\u0131 bir ili\u015fkiye ba\u015flarlar. Kat\u0131 yasalar\u0131 hi\u00e7e sayarak, Winston&#8217;\u0131n kentin prole kesiminde bir eski eser sat\u0131c\u0131s\u0131 olan Bay Charrington&#8217;dan kiralad\u0131\u011f\u0131 eski p\u00fcsk\u00fc bir arka odada s\u0131k s\u0131k bulu\u015furlar. Sevi\u015fmelerinde ki\u015fisel bir ya\u015fama, de\u011ferlere ve romantizme adanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ederler. Julia Parti&#8217;nin k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu bilir ama politikaya ilgi g\u00f6stermez. \u201c&#8217;Kimin umurunda?&#8217; dedi sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla. &#8216;Her zaman birbiri ard\u0131na kanl\u0131 sava\u015flar oluyor ve insan zaten haberlerin yalan oldu\u011funu biliyor.&#8217;\u201d<sup>4<\/sup><\/p>\n<p>Julia bireyselli\u011fini yo\u011fun bir \u00f6zel isyanla ifade eder. D\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ate\u015fli bir Parti \u00fcyesi gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir: \u0130ki Dakikal\u0131k Nefret s\u0131ras\u0131nda en y\u00fcksek sesle \u00e7\u0131\u011fl\u0131k atan odur, Seks Kar\u015f\u0131t\u0131 Birlik&#8217;te aktiftir ve Parti&#8217;nin tasarlad\u0131\u011f\u0131 her g\u00f6rev i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fcd\u00fcr. Ama Parti&#8217;nin otoriterli\u011fine, sevgililer edinerek (bir\u00e7ok sevgilisi olmu\u015ftur) ve son sevgilisi Winston&#8217;la ger\u00e7ek a\u015fk\u0131 payla\u015farak isyan eder. Winston ona seksten ho\u015flan\u0131p ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funda, \u201cBay\u0131l\u0131yorum\u201d diye cevap verir.<sup>5<\/sup><\/p>\n<p>Winston, delici bak\u0131\u015flar\u0131 ve sert g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcyle bir \u0130\u00e7 Parti \u00fcyesi olan O&#8217;Brien&#8217;\u0131n gizlice Karde\u015flik&#8217;e mensup oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenir. O&#8217;Brien, sevgilileri evine davet eder, televizyonu kapat\u0131r, kendisinin de Karde\u015flik&#8217;ten oldu\u011funu s\u00f6yler ve onlara Emmanuel Goldstein&#8217;\u0131n kitab\u0131n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 verir. O&#8217;Brien onlara isyana ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131yla ilgili sorular sorar. Hayatlar\u0131n\u0131z\u0131 vermeye, cinayet i\u015flemeye, \u00fclkenize yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 i\u00e7in ihanet etmeye istekli misiniz, diye sorar. Julia sessiz kal\u0131r; Winston \u201cEvet\u201d diye yan\u0131tlar. O&#8217;Brien, ayr\u0131lmaya ve birbirlerini bir daha g\u00f6rmemeye raz\u0131 olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 sorar. Julia, \u201cHay\u0131r!\u201d diye hayk\u0131r\u0131r. Cevab\u0131ndan emin olamayan Winston sonunda \u201cHay\u0131r\u201d der.<sup>6<\/sup> Winston, Goldstein&#8217;\u0131n kitab\u0131n\u0131 dikkatle okur. Kitab\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini Julia&#8217;ya okur; Julia uyuyakal\u0131r.<\/p>\n<p>Winston herhangi bir devrimin uzun y\u0131llar sonra ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini bilmektedir. Her iki sevgili de eninde sonunda yakalan\u0131p idam edileceklerini bilmektedir. \u201cBiz \u00f6l\u00fcy\u00fcz,\u201d diye tekrarlarlar birbirlerine. Sonunda, kiralad\u0131klar\u0131 odadaki \u00e7er\u00e7eveli bir resmin arkas\u0131na gizlenmi\u015f tele-ekrandan gelen ac\u0131mas\u0131z bir ses bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yank\u0131lar: \u201cSiz \u00f6l\u00fcs\u00fcn\u00fcz,\u201d der. Bay Charrington&#8217;\u0131n da par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi taraf\u0131ndan tutuklan\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ayr\u0131l\u0131rlar. Winston, Sevgi Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n h\u00fccrelerinde aylarca i\u015fkence g\u00f6r\u00fcr, beyni y\u0131kan\u0131r ve telkin edilir. D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi&#8217;nin r\u00fctbeli bir subay\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kan O&#8217;Brien, yeniden e\u011fitim s\u00fcrecinin ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Winston yava\u015f yava\u015f B\u00fcy\u00fck Birader&#8217;i ve Parti&#8217;yi sevmeye ba\u015flar. Ancak bir gece g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kabustan \u201cJulia!\u201d diye ba\u011f\u0131rarak uyan\u0131r. Duyulmu\u015ftur. O&#8217;Brien onu Sevgi Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndaki korkun\u00e7 bir i\u015fkence odas\u0131 olan 101 Numaral\u0131 Oda&#8217;ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi s\u00fcrekli casusluk yaparak herkesin en derin korkular\u0131n\u0131 bilmektedir. Oda 101&#8217;de bunu ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Winston i\u00e7in bu, fareler taraf\u0131ndan canl\u0131 canl\u0131 yenmektir. Etraf\u0131n\u0131 saran a\u00e7 fareler, kendilerini kafeslerinin \u00e7eliklerine do\u011fru f\u0131rlatarak onu canl\u0131 canl\u0131 yemekle tehdit ederler. Son i\u00e7 savunmas\u0131 da patlar. \u201cBunu Julia&#8217;ya yap!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131r. \u201cJulia&#8217;ya yap! Bana de\u011fil! Julia&#8217;ya! Ona ne yapaca\u011f\u0131n umurumda de\u011fil. Y\u00fcz\u00fcn\u00fc par\u00e7alay\u0131n, kemiklerine kadar soyun. . .\u00a0 Bana de\u011fil!\u201d<sup>7<\/sup><\/p>\n<p>Winston Julia\u2019ya sevgisine ihanet eder ve kendisi yerine onun canl\u0131 canl\u0131 yenmesine raz\u0131 olur. Bunu yaparken de son ve en b\u00fcy\u00fck ki\u015fisel de\u011ferini Parti&#8217;ye b\u0131rak\u0131r. Sonunda iki eski sevgili serbest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Parti, hainleri infaz etmekte genellikle acele etmez; Smith ve Julia&#8217;n\u0131n bildi\u011fi tek \u015fey infaz\u0131n eninde sonunda ger\u00e7ekle\u015fece\u011fidir. \u0130stemeden de olsa kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar ama aralar\u0131nda hi\u00e7bir k\u0131v\u0131lc\u0131m kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Hik\u00e2ye Winston&#8217;\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131yla kapan\u0131r: \u201cKendisine kar\u015f\u0131 zafer kazanm\u0131\u015ft\u0131. B\u00fcy\u00fck Birader&#8217;i seviyordu.\u201d<sup>8<\/sup><\/p>\n<h2><strong>\u0130lkeler, Uygulamalar ve Siyasi S\u00f6ylemin Dili<\/strong><\/h2>\n<p>1949 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Nasyonal Sosyalist Almanya, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;n\u0131n kan g\u00f6l\u00fcnde yenilmi\u015fti. Ancak Sovyetler Birli\u011fi, Do\u011fu ve Orta Avrupa&#8217;n\u0131n \u00e7o\u011funu fethetmi\u015f ve i\u015fgal etmi\u015fti. Tarihin en k\u00f6t\u00fc toplu katliamc\u0131lar\u0131ndan biri olan Stalin, Rusya ve uydu devletleri \u00fczerinde tam bir g\u00fcce sahipti. Stalin&#8217;in m\u00fcttefiki Mao Zedong, \u00c7in&#8217;de iktidar\u0131 yeni ele ge\u00e7irmi\u015fti ve Stalin&#8217;in Kuzey Kore&#8217;deki yanda\u015flar\u0131 daha \u00f6zg\u00fcr olan G\u00fcney&#8217;i i\u015fgal etmeye haz\u0131rlan\u0131yordu. Kom\u00fcnizm \u015feklindeki ac\u0131mas\u0131z totalitarizm t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 sar\u0131yordu.<\/p>\n<p>1984, on y\u0131llar i\u00e7inde Kuzey Amerika ve B\u00fcy\u00fck Britanya&#8217;n\u0131n ve muhtemelen d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131n da totaliter devletler haline gelece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Orwell\u2019in kom\u00fcnizm alt\u0131ndaki bir d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcyler \u00fcrpertici bir tasvirini sundu\u011fu 1984, Arthur Koestler&#8217;in Darkness at Noon&#8217;u, Ayn Rand&#8217;\u0131n We the Living&#8217;i ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc roman\u0131 Anthem gibi di\u011fer se\u00e7kin eserlerin yan\u0131na konu\u015flan\u0131r. 1984&#8217;\u00fc farkl\u0131 k\u0131lan \u015feylerden biri de kom\u00fcnist politikalar ve dilin sapt\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin parlak \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi.<\/strong> Ger\u00e7ek hayatta totaliter bir devletin, ajanlar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcn her saniyesinde herkesi g\u00f6zetlemesine olanak tan\u0131yan iki y\u00f6nl\u00fc bir tele-ekran teknolojisi geli\u015ftirmesi pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnmese de temel fikir konusunda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe yoktur: Kom\u00fcnist gizli polisin b\u00f6yle bir <em>niyeti<\/em> vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1989&#8217;da Do\u011fu Almanya&#8217;daki Stasi&#8217;nin tam zamanl\u0131 91.000 ajan\u0131 ve n\u00fcfusu ancak 16 milyon olan bir \u00fclkede 173.000 muhbiri vard\u0131. Her y\u00fcz ki\u015fiden biri muhbirdi. Bir ki\u015fi haftada ortalama iki y\u00fcz ki\u015fiyle etkile\u015fime giriyorsa, gizli polisin iki farkl\u0131 muhbiri taraf\u0131ndan biliniyor ve izleniyordu.<sup>9<\/sup> 1984&#8217;te oldu\u011fu gibi, buna ebeveynlerini g\u00f6zetleyen \u00e7ocuklar da dahildi.<\/p>\n<p>Romanda masum vatanda\u015flara y\u00f6nelik en kayg\u0131 verici zul\u00fcm, d\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u su\u00e7lamas\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u, Parti ilkeleriyle \u00e7at\u0131\u015fan herhangi bir fikirdir ve \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Winston bir g\u00fcnl\u00fck tutmaya ba\u015flar. Yakalan\u0131rsa \u00f6ld\u00fcr\u00fclecektir\u2014entelekt\u00fcel mahremiyet arzusu bir d\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7udur. Winston&#8217;\u0131n kom\u015fular\u0131 Bay ve Bayan Parsons&#8217;\u0131n \u201cCasuslar\u201d adl\u0131 paramiliter gen\u00e7lik grubuna \u00fcye iki \u00e7ocu\u011fu, dokuz ya\u015f\u0131nda bir o\u011fullar\u0131 ve yedi ya\u015f\u0131nda bir k\u0131zlar\u0131 vard\u0131r. Winston onlar\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201cBir iki y\u0131l sonra, [annelerini] al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda davran\u0131\u015flar i\u00e7in gece g\u00fcnd\u00fcz izliyor olacaklard\u0131. . . Otuz ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki insanlar\u0131n kendi \u00e7ocuklar\u0131ndan korkmas\u0131 neredeyse normaldi.\u201d<sup>10<\/sup><\/p>\n<p>Sonunda Winston, sad\u0131k bir Parti \u00fcyesi olan Bay Parsons ile hapishanede kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Parsons, uykusunda \u201cKahrolsun B\u00fcy\u00fck Birader!\u201d dedi\u011fi i\u00e7in ihbar edilmi\u015ftir. Winston onu kimin ihbar etti\u011fini sorar. Parsons \u015f\u00f6yle yan\u0131tlar: \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z\u0131m. . . Anahtar deli\u011finden dinledi. Ne s\u00f6yledi\u011fimi duydu ve hemen ertesi g\u00fcn devriyelere haber verdi.\u201d<sup>11<\/sup> Bir de \u201cy\u00fcz su\u00e7u\u201d ihlali vard\u0131r. \u0130ki Dakikal\u0131k Nefret s\u0131ras\u0131nda yeterince \u00f6fkeli g\u00f6r\u00fcnmezseniz ya da ekonomik \u00fcretimle ilgili Parti propagandas\u0131na bir an i\u00e7in \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131rsan\u0131z, tutuklan\u0131r ve cezaland\u0131r\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z; bu durum devam ederse \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iftd\u00fc\u015f\u00fcn<\/strong>. Bu, bir zamanlar bildi\u011finiz bir ger\u00e7e\u011fi reddetme ve Parti&#8217;nin ilan etti\u011fi gibi, bunun Goldstein ve destek\u00e7ileri taraf\u0131ndan yay\u0131lan tehlikeli bir yalandan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yava\u015f yava\u015f kabul etme s\u00fcrecidir. Zamanla ger\u00e7ek bir yan\u0131lsama olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131r ve yan\u0131lsamalar da ger\u00e7ek olarak kabul edilir. Nas\u0131l m\u0131? Winston, Parti&#8217;nin reddetti\u011fi, kendi bilgisinin bir par\u00e7as\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u201cAma bu bilgi nerede vard\u0131? Yaln\u0131zca kendi bilincinde. . . Ve e\u011fer herkes Parti&#8217;nin dayatt\u0131\u011f\u0131 yalan\u0131 kabul ettiyse -t\u00fcm kay\u0131tlar ayn\u0131 hik\u00e2yeyi anlatt\u0131ysa- o zaman yalan tarihe ge\u00e7ti ve ger\u00e7ek oldu.\u201d<sup>12<\/sup> Herkes Parti&#8217;ye kar\u015f\u0131 geldi\u011fi i\u00e7in idam edilmekten korkarken, bir ger\u00e7e\u011fe dair t\u00fcm kay\u0131tlar silinip her yerde propaganda y\u00fcceltilirken, siz her g\u00fcn Parti&#8217;nin olaylara ili\u015fkin versiyonunu kusarken, ger\u00e7e\u011fe tutunmak hem tehlikeli hem de zordur; onun solup gitmesine izin vermek ve Parti&#8217;nin iddialar\u0131n\u0131 kabul etmek daha kolayd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Yenikonu\u015f<\/strong>. Parti sistematik olarak dili daraltmakta, heterodoksiyi kolayla\u015ft\u0131ran t\u00fcm kelimeleri silip yasaklamaktad\u0131r. Yenikonu\u015f s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn on birinci bask\u0131s\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan zeki bir dilbilimci olan Syme, Parti&#8217;nin amac\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor:<\/p>\n<p>\u201cKelimeleri yok ediyoruz &#8230; her g\u00fcn y\u00fczlercesini. Dili iliklerine kadar kesiyoruz. . . Yenikonu\u015f&#8217;un t\u00fcm amac\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131n\u0131 daraltmak oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fcyor musunuz? Sonunda d\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7unu imk\u00e2ns\u0131z hale getirece\u011fiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunu ifade edecek hi\u00e7bir kelime kalmayacak. . .\u00a0 Sloganlar bile de\u011fi\u015fecek. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fken &#8216;\u00f6zg\u00fcrl\u00fck k\u00f6leliktir&#8217; gibi bir slogana nas\u0131l sahip olabilirsiniz?\u201d<sup>13<\/sup><\/p>\n<p>Ralph Waldo Emerson&#8217;un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cHer devrim \u00f6nce bir adam\u0131n zihnindeki bir d\u00fc\u015f\u00fcnceydi.\u201d Ama insanlar kelimelerle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, h\u00fcrriyet, birey, haklar\u201d ve benzeri kelimeler dilden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, s\u00f6ylemden silindi\u011finde, insanlar zamanla bu kelimeler hakk\u0131ndaki bilgilerini kaybederler ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kavrayamad\u0131klar\u0131nda onun i\u00e7in sava\u015famazlar. \u0130ronik bir \u015fekilde, Syme bunu bildi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok fazla \u015fey anlam\u0131\u015ft\u0131r. Winston, Parti zeki insanlara g\u00fcvenmedi\u011fi i\u00e7in Syme&#8217;\u0131n da eninde sonunda buharla\u015faca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Haf\u0131za Delikleri.<\/strong> Tarihsel anlat\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in durmak bilmeyen bir \u00e7aba i\u00e7inde olan Parti, Winston&#8217;a ve binlerce di\u011fer edit\u00f6r\u00fcne s\u00fcrekli olarak ge\u00e7mi\u015f gazete haberlerini, dergi makalelerini, halka a\u00e7\u0131k konu\u015fmalar\u0131n kopyalar\u0131n\u0131 ve benzerlerini yeniden yazmalar\u0131 i\u00e7in talimatlar g\u00f6ndermektedir. E\u011fer oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, bu talimatlar Parti&#8217;nin yayg\u0131n sahtek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir belge izi olu\u015fturacakt\u0131r. Bu nedenle, bu talimatlar imha edilmeli ve \u00f6l\u00fcm tehdidi alt\u0131nda bile asla tart\u0131\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n her ofisinin duvar\u0131nda ve koridorunda \u201chaf\u0131za delikleri\u201d olarak bilinen delikler vard\u0131r. Bir \u201cedit\u00f6r\u201d g\u00f6revini tamamlad\u0131\u011f\u0131nda bunlardan birinin kapa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131r ve su\u00e7lay\u0131c\u0131 k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 i\u00e7ine atar, \u201cbunun \u00fczerine k\u00e2\u011f\u0131t s\u0131cak bir hava ak\u0131m\u0131yla binan\u0131n girintilerinde bir yerlerde sakl\u0131 olan devasa f\u0131r\u0131nlara do\u011fru savrulurdu.\u201d<sup>14<\/sup> Bir k\u00e2\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131 haf\u0131za deli\u011finden a\u015fa\u011f\u0131 indi\u011finde, maddi tezah\u00fcr\u00fc yok edilir, i\u00e7eri\u011fi ink\u00e2r edilir ve s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bile edilmesi ihlal eden i\u00e7in \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 anlam\u0131na gelirdi.<\/p>\n<p><strong>Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131.<\/strong> Bu, bakanl\u0131klar\u0131n en zararl\u0131s\u0131d\u0131r: zihin kontrol ajans\u0131. Ge\u00e7mi\u015fin anlat\u0131s\u0131n\u0131 yeniden yazan, \u00e7iftd\u00fc\u015f\u00fcn politikas\u0131n\u0131 uygulayan, yenikonu\u015fu yaratan, ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri idam i\u00e7in i\u015faretleyen ve konu\u015fmay\u0131 ac\u0131mas\u0131zca bast\u0131ran h\u00fck\u00fcmet b\u00fcrosudur. Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131, propaganday\u0131 bilgiden \u00fcst\u00fcn tutarak ve Parti ortodoksisine meydan okuyacak kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z olan herkesi bast\u0131rarak, Parti&#8217;nin totaliter y\u00f6netimini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in en hayati kurumdur.<\/p>\n<p>\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, entelekt\u00fcel ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; zihin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131, Sokrates, Kopernik, Galileo, Darwin, Pasteur ve Rand gibi devrimci d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin tart\u0131\u015fmal\u0131 ger\u00e7ekleri ifade etme, bunlar\u0131 kan\u0131tlarla destekleme ve g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet ve kilise liderleri de dahil olmak \u00fczere insanlar\u0131 rahats\u0131z etme hakk\u0131n\u0131 i\u00e7erir. \u0130nsan bilgisinin ilerlemesi bunu gerektirir. Devletin hakikat i\u015finde oynamas\u0131 gereken bir rol yoktur; hakikat ile yanl\u0131\u015f aras\u0131nda ya da konu\u015fmas\u0131na izin verilenler ile konu\u015fmas\u0131 bast\u0131r\u0131lanlar aras\u0131nda karar vermek devletin g\u00f6revi de\u011fildir. Vazge\u00e7ilmez rol\u00fc, \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin devlete ve kiliseye meydan okuma hakk\u0131 da dahil olmak \u00fczere, bireylerin konu\u015fma hakk\u0131n\u0131 korumakt\u0131r. Orwell, Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla akl\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011fil, bast\u0131r\u0131lmas\u0131na kendini adam\u0131\u015f bir h\u00fck\u00fcmetin do\u011fas\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p><strong>Parti Sloganlar\u0131.<\/strong> \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck K\u00f6leliktir.\u201d \u201cSava\u015f Bar\u0131\u015ft\u0131r.\u201d \u201cCehalet G\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u201d B\u00f6yle bir sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n amac\u0131 nedir? Bunlardan ikisi do\u011frudan kendi kendisiyle \u00e7eli\u015fiyor, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise sa\u00e7ma bir yalan. Ancak bu delili\u011fin bir mant\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lk sloganla ilgili olarak mesaj \u015fudur: E\u011fer Okyanusya&#8217;da ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z mahvolursunuz; ancak Parti kontrol\u00fcne boyun e\u011ferseniz hayatta kal\u0131rs\u0131n\u0131z. \u0130kincisi: Yurtd\u0131\u015f\u0131nda bitmek bilmeyen sava\u015fa raz\u0131 olursan\u0131z, Okyanusya&#8217;da bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fayabilirsiniz. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Parti&#8217;nin emirlerini sorgulamay\u0131n; sadece itaat edin.<\/p>\n<p>Muhtemelen bu sloganlar Parti tarihinin erken d\u00f6nemlerinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; sadece Parti yerle\u015fti\u011finde dayat\u0131labilecek olan \u00e7iftd\u00fc\u015f\u00fcn politikas\u0131ndan \u00f6ncedirler. Bu sloganlar en zeki vatanda\u015flar\u0131 bile uyarmaktad\u0131r: Parti emirlerinin bilincinizi doldurmas\u0131na izin verin, d\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u i\u015fledi\u011finiz i\u00e7in idam edilmekten korkun ve mant\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n rasyonel sonu\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 Parti emirleriyle de\u011fi\u015ftirin.<\/p>\n<p><strong>B\u00fcy\u00fck Birader sizi izliyor.<\/strong> Bu, 1. sayfadan ba\u015flayarak roman boyunca tasvir edilir. Winston oturdu\u011fu binan\u0131n merdivenlerini \u00e7\u0131karken \u015funlar\u0131 g\u00f6zlemler: \u201cHer sahanl\u0131kta, asans\u00f6r bo\u015flu\u011funun kar\u015f\u0131s\u0131nda, kocaman y\u00fczl\u00fc bir poster duvardan bak\u0131yordu. \u00d6yle yapmac\u0131k resimlerden biriydi ki, hareket etti\u011finizde g\u00f6zler sizi takip ediyordu. B\u00dcY\u00dcK B\u0130RADER S\u0130Z\u0130 \u0130ZL\u0130YOR, diye yaz\u0131yordu alt\u0131ndaki ba\u015fl\u0131kta.\u201d<sup>15<\/sup> Diktat\u00f6r \u00fczerinizde \u00f6l\u00fcm kal\u0131m g\u00fcc\u00fcne sahip ve her yerde bulunan D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sizi ac\u0131mas\u0131zca inceliyor. Sizi takip eden Stalin\u2019imsi y\u00fcz ve g\u00f6zler, ac\u0131mas\u0131zca g\u00f6zetlendi\u011finiz ger\u00e7e\u011fine t\u00fcyler \u00fcrpertici bir g\u00f6rsel kat\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>Emmanuel Goldstein ba\u015f k\u00f6t\u00fcd\u00fcr.<\/strong> Goldstein ve Karde\u015flik muhtemelen D\u00fc\u015f\u00fcnce Polisi&#8217;nin halk\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131nca bir nefret i\u00e7inde tutmak i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131 kurgulard\u0131r. Neden Yahudi ismi? Orwell, Yahudilerin Avrupa&#8217;da uzun s\u00fcre zul\u00fcm g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Nazilerin bir \u0131rk sava\u015f\u0131 verdi\u011fini ve kom\u00fcnistlerin s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyor. Bununla birlikte, kom\u00fcnistler teorik olarak \u0131rk\u00e7\u0131 olmasalar da pratikte Stalin de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00f6nde gelen kom\u00fcnist son derece anti-semitikti. Totaliter bir devletin s\u00fcrekli ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fckleyece\u011fi g\u00fcnah ke\u00e7ilerine ihtiyac\u0131 vard\u0131r ve kom\u00fcnist ideoloji ba\u015far\u0131l\u0131 ve varl\u0131kl\u0131 olanlara kar\u015f\u0131 k\u0131skan\u00e7l\u0131k dolu bir nefret besler. Dolay\u0131s\u0131yla, uzun s\u00fcredir yoksullar\u0131 a\u00e7g\u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde s\u00f6m\u00fcrmekle su\u00e7lanan bir az\u0131nl\u0131k mensubundan daha iyi bir g\u00fcnah ke\u00e7isi olabilir mi? Hitler&#8217;in Yahudilere y\u00f6neltti\u011fi su\u00e7lama da tam olarak buydu. Ayr\u0131ca, k\u00f6t\u00fc adam\u0131n ad\u0131n\u0131n zenginli\u011fi ifade eden <em>Gold<\/em>-stein olmas\u0131 bir tesad\u00fcf m\u00fcd\u00fcr? Ne de olsa Weinberg, Brownstein ya da ba\u015fka bir Yahudi ismi de olabilirdi.<\/p>\n<p>\u00d6zetle Orwell, totalitarizmi dayatmak i\u00e7in kullan\u0131lan kom\u00fcnist y\u00f6ntemleri zekice \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Siyasi s\u00f6ylem diline paha bi\u00e7ilmez bir katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Orwell&#8217;den sonra, e\u011fer bir devlet kurumu vatanda\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zetliyorsa, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck severler \u015f\u00f6yle i\u00e7 \u00e7ekerler: \u201cB\u00fcy\u00fck Birader seni izliyor.\u201d Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, devlete ba\u011fl\u0131 ya da \u00f6zel, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kurulu\u015f taraf\u0131ndan eziyete u\u011frat\u0131l\u0131rsa (ya da \u201ciptal edilirse\u201d), alayc\u0131 bir \u015fekilde onun bir \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u\u201d i\u015fledi\u011fine i\u015faret ederiz. ABD h\u00fck\u00fcmeti k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce \u0130\u00e7 G\u00fcvenlik Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde bir dezenformasyon birimi kurdu\u011funda, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc savunucular\u0131 \u201cHakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131!\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Orwell&#8217;in bu ve di\u011fer entelekt\u00fcel\/dilbilimsel \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131, siyasi meseleleri daha net bir \u015fekilde kavramam\u0131z\u0131 sa\u011flayan kavramsal ara\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Totalitarizmin Felsefesi<\/strong><\/h2>\n<p>Orwell&#8217;in \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 daha da derine iner. O&#8217;Brien, Winston&#8217;\u0131n i\u015fkencesini denetlerken kurban\u0131na \u015f\u00f6yle der: \u201cYapamayaca\u011f\u0131m\u0131z hi\u00e7bir \u015fey yok. G\u00f6r\u00fcnmezlik, havaya y\u00fckselme, her \u015fey. \u0130stesem bu zeminden bir sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc gibi havalanabilirim. \u0130stemiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc Parti bunu istemiyor. . . Do\u011fa kanunlar\u0131n\u0131 biz koyar\u0131z.\u201d<sup>16<\/sup> O&#8217;Brien ekliyor: \u201c\u0130nsan bilinci d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey var olamaz.\u201d<sup>17<\/sup> O&#8217;Brien&#8217;\u0131n anlatmak istedi\u011fi \u015fu: Parti ger\u00e7ekli\u011fi kontrol etmektedir.<\/p>\n<p>Parti ya da devletin ger\u00e7ekli\u011fi kontrol etti\u011fi iddias\u0131, evrenin temel do\u011fas\u0131n\u0131 inceleyen felsefe dal\u0131 olan metafizi\u011fin bir iddias\u0131d\u0131r. Metafizik \u015fu gibi sorular\u0131 sorar: Evren \u00f6z\u00fcnde nelerden olu\u015fur? Madde mi, ruh mu, yoksa ikisinin bir bile\u015fimi mi? Evren yarat\u0131lm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r yoksa ezeli midir? Bir bilince mi ba\u011fl\u0131d\u0131r, yoksa bilin\u00e7ten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak m\u0131 vard\u0131r?<\/p>\n<p>Romanc\u0131-filozof Ayn Rand, rasyonelli\u011fin temel ilkesinin \u201cVarolu\u015fun \u00d6nceli\u011fi\u201d oldu\u011funu savunmu\u015ftur: \u201cVarolu\u015f vard\u0131r.\u201d Evren, ona ba\u011f\u0131ml\u0131 olan bilin\u00e7ten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak vard\u0131r. Do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 alg\u0131layabilir ve anlayabiliriz ama yaratamaz ya da de\u011fi\u015ftiremeyiz. \u00d6rne\u011fin yer\u00e7ekimi, herhangi birinin fark\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n vard\u0131r. Bir \u015feyi yoktan var etmek imkans\u0131zd\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bir bilin\u00e7 evreni yaratamaz. Var olan her \u015feyin toplam\u0131 olan evren ebedidir; par\u00e7alar\u0131n\u0131n konfig\u00fcrasyonu de\u011fi\u015febilir, ancak bu par\u00e7alar ne yarat\u0131labilir ne de yok edilebilir. Hi\u00e7bir zihin ya da zihin toplulu\u011fu, salt bir irade ya da d\u00fc\u015f\u00fcnce eylemiyle a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ger\u00e7ekleri de\u011fi\u015ftiremez: D\u00fcnya g\u00fcne\u015fin etraf\u0131nda d\u00f6ner; 3 x 3 = 9; bir \u015fey ne ise odur- A, A&#8217;d\u0131r. Filozof Leonard Peikoff bunu \u015fu \u015fekilde ifade etmektedir:<\/p>\n<p>\u201cVarolu\u015f &#8230; \u00f6nce gelir. \u015eeyler bilin\u00e7ten -herhangi birinin alg\u0131lar\u0131ndan, imgelerinden, fikirlerinden, duygular\u0131ndan- ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak olduklar\u0131 \u015feydir. Buna kar\u015f\u0131n bilin\u00e7 ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. \u0130\u015flevi varl\u0131\u011f\u0131 yaratmak ya da kontrol etmek de\u011fil, bir izleyici olmakt\u0131r; d\u0131\u015far\u0131 bakmak, alg\u0131lamak, olan\u0131 kavramakt\u0131r.\u201d<sup>18<\/sup><\/p>\n<p>Rand, bu ilkenin tersinin- \u201cBilincin \u00d6nceli\u011fi\u201dnin- ister Tanr\u0131&#8217;n\u0131n evreni yoktan var etti\u011fine dair dini inan\u00e7, ister halk\u0131n iradesinin ger\u00e7ekli\u011fi kontrol etti\u011fine dair kom\u00fcnist inan\u00e7, isterse de benim i\u00e7in do\u011fru oldu\u011funu hissetti\u011fim her \u015feyin benim i\u00e7in do\u011fru oldu\u011funa dair ki\u015fisel versiyon olsun, insanlar\u0131n metafizikte yapabilece\u011fi en temel hata oldu\u011funu savunur. Peikoff, bilin\u00e7 \u00f6nceli\u011finden bahsederken \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cBu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, bilincin i\u015flevi alg\u0131lamak de\u011fil, olan\u0131 yaratmakt\u0131r. Buna g\u00f6re varolu\u015f bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kt\u0131r; d\u00fcnya bir \u015fekilde bilincin bir t\u00fcrevi olarak kabul edilir.\u201d<sup>19<\/sup><\/p>\n<p>Orwell, O&#8217;Brien arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Rand&#8217;\u0131n bilincin \u00f6nceli\u011finin \u201csosyal versiyonu\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 teoriyi dile getirir: kolektif iradenin ger\u00e7ekli\u011fi kendi emri do\u011frultusunda b\u00fckebilece\u011fi inanc\u0131. Bu, kom\u00fcnizm de dahil olmak \u00fczere totaliter politikalarda pop\u00fcler bir tema olmu\u015ftur. Ger\u00e7ek hayattan bir \u00f6rnek Lysenkoizm vakas\u0131d\u0131r. Trofim Lysenko (1898-1976) genlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r eden Ukraynal\u0131 bir tar\u0131m uzman\u0131 ve bilimsel sahtekard\u0131. Zaman\u0131n\u0131n bilimsel bilgisine ayk\u0131r\u0131 olarak, hayvanlar\u0131n ve bitkilerin edinilmi\u015f \u00f6zelliklerinin biyolojik olarak sonraki nesillere aktar\u0131labilece\u011fini savunmu\u015ftur. \u0130nsanlarda bu, anne ve baban\u0131n yo\u011fun bir a\u011f\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla ince yap\u0131l\u0131 bir v\u00fccuttan a\u011f\u0131r kasl\u0131 bir v\u00fccuda sahip olmalar\u0131 halinde, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ebeveynlerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc kas yap\u0131s\u0131n\u0131 miras alaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmeye benzer. Ger\u00e7ekte, \u00f6yle olmayacakt\u0131r. Bitkilerde de edinilmi\u015f \u00f6zellikler biyolojik olarak aktar\u0131labilir de\u011fildir. Lysenko&#8217;ya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan \u00f6nde gelen Sovyet bilim adamlar\u0131, asl\u0131nda genetik yasalar\u0131n\u0131n Lysenko&#8217;nun s\u00f6zleriyle ortadan kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydular. Amerikal\u0131 gazeteci Eugene Lyons \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r: \u201cAma bilim adamlar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan Yolda\u015f Stalin, Lysenko&#8217;nun yar\u0131m yamalak ve g\u00f6steri\u015fli iddialar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcs\u00fcne kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\u201d<sup>20<\/sup><\/p>\n<p>Sovyet tar\u0131m\u0131 umutsuz bir durumda olmas\u0131na ra\u011fmen, Lysenko dramatik bir iyile\u015fme vaat ediyordu. Diktat\u00f6r, Lysenko&#8217;yu Sovyet tar\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na getirdi ve onun u\u00e7uk iddialar\u0131n\u0131 reddeden \u00f6nde gelen bilim adamlar\u0131 hapse at\u0131ld\u0131 ya da kur\u015funa dizildi. \u201c[Lysenko] do\u011fan\u0131n yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011framay\u0131 reddediyor ve onu kendi iradesine boyun e\u011fdiriyordu.\u201d<sup>21<\/sup><\/p>\n<p>Lysenko&#8217;nun \u201c\u00e7evreye \u00f6ncelik vermesi\u201d Marksist ideoloji ile uyumluydu.<sup>22<\/sup> Marx, insan\u0131n ki\u015filik ve karakterini biyolojik miras\u0131n\u0131n de\u011fil, i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fi ekonomik s\u0131n\u0131f\u0131n \u015fekillendirdi\u011fini savunan felsefi bir deterministti. Marksist g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re yeti\u015ftirme \u00f6nemlidir, do\u011fa (ve kesinlikle irade) de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla yeni \u201cSovyet insan\u0131\u201d yo\u011fun sosyal ko\u015fulland\u0131rma ile geli\u015ftirilebilir. Lyons \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cMendel geneti\u011fi ilkeleri &#8216;ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r&#8217;. Genler kar\u015f\u0131-devrimci bir kelimeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201d<sup>23<\/sup> Genlerin \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla, \u00e7evresel ko\u015fulland\u0131rma t\u00fcm\u00fcyle \u00f6nemli hale geldi; Lysenko do\u011fru ko\u015fullar alt\u0131nda bitkilerin Sovyetlerin istedi\u011fi gibi manip\u00fcle edilebilece\u011fini iddia etti.<\/p>\n<p>Amerikal\u0131 akademisyen Bertram Wolfe bu \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: \u201cGenetik kanunlar\u0131 Politb\u00fcro taraf\u0131ndan ge\u00e7iriliyor.\u201d<sup>24<\/sup> Ancak ger\u00e7ekte \u00f6yle olmad\u0131 ve Sovyet tar\u0131m\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc. Aksi y\u00f6ndeki t\u00fcm kan\u0131tlara ve ortaya \u00e7\u0131kan ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klara ra\u011fmen Stalin neden bu \u015farlatanl\u0131\u011fa sar\u0131ld\u0131? Lyons, \u201cdo\u011faya da insana oldu\u011fu kadar ac\u0131mas\u0131zca h\u00fckmedebileceklerine dair tanr\u0131sal bir duygudan m\u0131 kaynaklan\u0131yordu?\u201d diye soruyor.<sup>25<\/sup> \u00d6yleydi.<\/p>\n<p>Bilincin toplumsal \u00f6nceli\u011fi teorisi, Parti&#8217;nin Tanr\u0131&#8217;n\u0131n yerine ge\u00e7ti\u011fi, dinin sek\u00fcler bir versiyonudur. Sosyal versiyonu da dini versiyonu kadar irrasyonel ve y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r. 1984&#8217;te O&#8217;Brien Winston&#8217;a \u201cDo\u011fan\u0131n kanunlar\u0131n\u0131 biz [Parti] yapar\u0131z\u201d dedi\u011finde, Orwell kom\u00fcnist felsefeyi m\u00fckemmel bir \u015fekilde anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ancak kom\u00fcnistler yava\u015f \u00f6\u011frenirler. Lysenko&#8217;nun fiyaskosundan y\u0131llar sonra ve 1984&#8217;\u00fcn yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Ba\u015fkan Mao \u00c7in&#8217;de benzer bir politika ba\u015flatt\u0131. Mao, insan iradesinin do\u011faya h\u00fckmedebilece\u011fini iddia eden, ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131, entelekt\u00fcel kar\u015f\u0131t\u0131 bir hayduttu. \u00dcnl\u00fc tarih\u00e7i Paul Johnson \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201c[Mao] &#8216;nesnel durumlara&#8217; hi\u00e7 inanm\u0131yordu. Her \u015fey zihindeydi. . . &#8216;Kitlelerin muazzam iradesine dayanarak&#8217; &#8230; \u201cher t\u00fcrl\u00fc g\u00f6revi ba\u015farmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. &#8216;Sadece \u00fcretken olmayan d\u00fc\u015f\u00fcnce vard\u0131r,&#8217; dedi, &#8216;\u00fcretken olmayan b\u00f6lge yoktur. &#8216;\u201d Yani tar\u0131ma elveri\u015fli olmayan topraklar, e\u011fer insanlar buna inan\u0131rsa elveri\u015fli hale getirilebilirdi. Johnson&#8217;a g\u00f6re bu, Mao&#8217;nun \u201cnesnel ger\u00e7ekli\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011finin\u201d bir g\u00f6stergesiydi.<sup>26<\/sup><\/p>\n<p>Kom\u00fcnistlerin nesnel ger\u00e7ekli\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fcmsemesi feci sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131. Stalin gibi Mao da Marksist ideolojinin do\u011faya dayat\u0131labilece\u011fine inan\u0131yordu ve bunu dayatma giri\u015fimi milyonlarca masum sivilin a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc korkun\u00e7 k\u0131tl\u0131klara yol a\u00e7t\u0131. Jean-Louis Margolin, Kom\u00fcnizmin Kara Kitab\u0131&#8217;nda \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r: \u201cMao, &#8216;tah\u0131llar birlikte h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcr; tohumlar birlikte b\u00fcy\u00fcrken en mutlu olanlard\u0131r&#8217; inanc\u0131n\u0131 ilan etmi\u015fti- do\u011faya s\u0131n\u0131f dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 dayatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.\u201d<sup>27<\/sup> Hollandal\u0131 tarih\u00e7i Frank Dikotter, Mao&#8217;nun B\u00fcy\u00fck K\u0131tl\u0131\u011f\u0131 adl\u0131 kitab\u0131nda bunu yinelemektedir: \u201cG\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re tohumlar da devrimci bir ruhu payla\u015f\u0131yordu; ayn\u0131 s\u0131n\u0131fa ait olanlar bir e\u015fitlik hamlesi i\u00e7inde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve besinleri payla\u015f\u0131yordu.\u201d<sup>28<\/sup><\/p>\n<p>Mao, tohumlar\u0131n kendi Marksist birliktelik tercihini payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti\u011finde hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131; g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re bireyciydiler ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcmek i\u00e7in bir dereceye kadar mahremiyeti tercih ediyorlard\u0131. K\u00f6yl\u00fcler, tohumlar birbirine yak\u0131n ekildi\u011finde k\u00f6klerin birbirini bo\u011facak \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyorlard\u0131; bitkilerin geli\u015fip b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in aralar\u0131nda bo\u015flu\u011fa ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Dikotter, k\u00f6yl\u00fclerin kom\u00fcnistlere tepkisini \u015f\u00f6yle aktar\u0131yor: \u201cFideleri \u00e7ok yak\u0131n ekiyorsunuz, aralar\u0131nda nefes alma mesafesi kalm\u0131yor, sonra tarla ba\u015f\u0131na on ton g\u00fcbre ekliyorsunuz. Onlar bo\u011fularak \u00f6lecek.\u201d<sup>29<\/sup> Aynen \u00f6yle oldu. Mao, bilincin toplumsal \u00f6nceli\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dayanarak, Marksist felsefeyi sadece insanlara de\u011fil do\u011faya da dayatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Tahmin edilebilece\u011fi gibi, bunu b\u00fcy\u00fck bir mahsul k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve milyonlarca \u00c7in vatanda\u015f\u0131n\u0131n a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmesiyle birlikte ak\u0131l almaz ac\u0131lar izledi.<\/p>\n<p>Partinin d\u00fcnyadaki bir Tanr\u0131&#8217;ya benzer oldu\u011funu ilan etmenin amac\u0131 nedir? O&#8217;Brien&#8217;\u0131n Winston&#8217;a s\u00f6ylediklerini bir kez daha hat\u0131rlay\u0131n: \u201cDo\u011fan\u0131n kanunlar\u0131n\u0131 biz koyar\u0131z.\u201d Tanr\u0131 benzeri bir g\u00fc\u00e7le kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan \u00f6l\u00fcml\u00fclerin tek \u00e7aresi nedir? \u0130taat etmek. O&#8217;Brien ayr\u0131ca Winston&#8217;a \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cParti, iktidar\u0131 tamamen kendi iyili\u011fi i\u00e7in istiyor. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n iyili\u011fiyle ilgilenmiyoruz; biz sadece iktidarla ilgileniyoruz.\u201d<sup>30<\/sup> O&#8217;Brien t\u00fcyler \u00fcrpertici itiraf\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle bitiriyor: \u201cGelece\u011fin bir resmini istiyorsan\u0131z, bir insan y\u00fcz\u00fcne basan bir bot hayal edin\u2013 sonsuza kadar.\u201d<sup>31<\/sup> Bu, kom\u00fcnist totalitarizmin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Bu yaln\u0131zca bilin\u00e7 \u00f6nceli\u011fi metafizi\u011finin sonucu de\u011fildir; onu zorlayanlar\u0131n amac\u0131 budur.<\/p>\n<h2><strong>Korkutucu Benzerlikler<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7a\u011fda\u015f Amerika, 1984&#8217;te tasvir edilene paralel olarak totaliter bir devlete do\u011fru eviriliyor. Belirtileri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Birader seni izliyor. Haziran 2013&#8217;te, Ulusal G\u00fcvenlik \u0130daresi&#8217;nin (NSA) m\u00fcteahhitlerinden Edward Snowden, ac\u0131 bir ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kararak \u00fclkeyi \u015fok etti: ABD h\u00fck\u00fcmeti herhangi bir izin belgesi ve hatta yanl\u0131\u015f bir davran\u0131\u015f \u015f\u00fcphesi olmaks\u0131z\u0131n milyonlarca masum Amerikal\u0131y\u0131 g\u00f6zetliyor, mesajlar\u0131n\u0131 izliyordu. 32 g\u00fcn sonra ABD h\u00fck\u00fcmetinin ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n sesli ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc sohbetlerini, foto\u011fraflar\u0131n\u0131, e-postalar\u0131n\u0131, belgelerini g\u00f6zetlemek i\u00e7in aralar\u0131nda Apple, Facebook ve Google&#8217;\u0131n da bulundu\u011fu dokuz \u0130nternet \u015firketinin sunucular\u0131na eri\u015fti\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<sup>33<\/sup><\/p>\n<p>Bu casusluk program\u0131n\u0131n 2015 y\u0131l\u0131nda kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Ancak son Twitter Dosyalar\u0131, h\u00fck\u00fcmetin masum Amerikal\u0131lar \u00fczerindeki g\u00f6zetiminin devam etti\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin FBI, Twitter&#8217;a alt\u0131 hiciv sitesinin hesaplar\u0131n\u0131 ask\u0131ya almas\u0131n\u0131 \u201c\u00f6nerdi\u201d; Twitter daha sonra bunu yapmak i\u00e7in nedenler arad\u0131 ve bunlardan d\u00f6rd\u00fcn\u00fc ask\u0131ya ald\u0131. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re bu olduk\u00e7a yayg\u0131n; FBI, Twitter moderat\u00f6rlerinin daha dikkatli incelemesi i\u00e7in hesaplar\u0131 s\u00fcrekli olarak i\u015faretledi. FBI&#8217;\u0131n bu t\u00fcr \u201c\u00f6nerileri\u201d i\u015fleme almas\u0131 i\u00e7in Twitter&#8217;a Amerikal\u0131 vergi m\u00fckelleflerinin paras\u0131ndan 3,4 milyon dolar \u00f6dedi\u011fi bildirildi. FBI&#8217;\u0131n m\u00fcdahalecili\u011finin derinli\u011fini g\u00f6steren bu durum, az say\u0131da takip\u00e7isi olan hesaplar\u0131 bile i\u015faretliyor. Bu t\u00fcr hesaplardan biri @Lexitollah idi ve habere \u015fu yan\u0131t\u0131 verdi: \u201c\u0130lk bak\u0131\u015fta d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerim: 1. Birinci anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin ihlali gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor 2. Kutsal inek, beni yani amip kadar eri\u015fimi olan bir hesab\u0131 bile 3. Ba\u015fka neleri izliyorlar?\u201d<sup>34<\/sup><\/p>\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u.<\/strong> Twitter Dosyalar\u0131, FBI ve di\u011fer devlet kurumlar\u0131n\u0131n Twitter \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na kimin hesaplar\u0131n\u0131n ve g\u00f6nderilerinin \u00f6nce \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 ve hangilerinin gizlenece\u011fi konusunda defalarca \u201ce\u011fitim\u201d verdi\u011fini g\u00f6steriyor. Twitter \u00f6zel bir \u015firkettir; bu nedenle, t\u0131pk\u0131 benim oturma odamda veya arka bah\u00e7emde yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, sahiplerinin m\u00fclkleri \u00fczerinde neyin s\u00f6ylenip s\u00f6ylenemeyece\u011fini belirleme hakk\u0131 var. Ancak h\u00fck\u00fcmetin belirli g\u00f6r\u00fc\u015f ve sesleri bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sans\u00fcrd\u00fcr. FBI ve di\u011fer istihbarat te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 da tam olarak budur. Her ne kadar belirli fikirleri tam anlam\u0131yla su\u00e7 sayacak kadar cesur olmasalar da \u00f6zel \u015firketleri bu fikirlere lanetli muamelesi yapmaya te\u015fvik ettiler ve pis \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7lar\u0131\u201d i\u015flerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ta\u015ferona verdiler.<\/p>\n<p>FBI Twitter&#8217;a hangi fikirleri bask\u0131lamas\u0131 i\u00e7in \u201cko\u00e7luk yapt\u0131\u201d? H\u00fck\u00fcmetin Covid-19 karantinalar\u0131 ve a\u015f\u0131larla ilgili anlat\u0131lar\u0131yla \u00e7eli\u015fen iddialar da bask\u0131lanan fikirler aras\u0131nday\u0131.<sup>35<\/sup> Twitter Dosyalar\u0131, Twitter&#8217;\u0131n ABD kamu politikalar\u0131 ba\u015fkan\u0131 Lauren Culbertson&#8217;un a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 notlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131: \u201cCulbertson, notlar\u0131nda y\u00f6netimin Twitter&#8217;\u0131n bunu yapmamas\u0131na &#8216;\u00e7ok k\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8217; s\u00f6yledi. A\u015f\u0131 ele\u015ftirmenlerini susturmak i\u00e7in daha agresif ad\u0131mlar att\u0131 ve \u015firketin daha fazlas\u0131n\u0131 yapmas\u0131n\u0131 istedi.\u201d<sup>36<\/sup> Yo\u011fun h\u00fck\u00fcmet bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda Twitter \u00e7ok say\u0131da doktorun hesaplar\u0131n\u0131 engelledi; Bunlardan en se\u00e7kinlerinden biri, Harvard T\u0131p Fak\u00fcltesi&#8217;nde epidemiyolog olan Dr. Martin Kuldorff&#8217;tu.<sup>37<\/sup> Rhode Island&#8217;dan Dr. Andrew Bostom\u2019\u0131n Twitter hesab\u0131, \u201ca\u015f\u0131larla ilgili olumsuz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve koronavir\u00fcs\u00fcn etkisinin zay\u0131f oldu\u011funa dair verileri vurgulad\u0131\u011f\u0131\u201d gerek\u00e7esiyle kal\u0131c\u0131 olarak kapat\u0131ld\u0131.<sup>38<\/sup><\/p>\n<p>Bask\u0131 sadece doktorlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. \u00d6rne\u011fin, Jesse O&#8217;Neill \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor: \u201cHaziran 2021&#8217;de, Biden&#8217;\u0131n, sosyal medya \u015firketlerinin a\u015f\u0131ya dair yanl\u0131\u015f bilgilerin yay\u0131lmas\u0131na izin vererek &#8216;insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc&#8217; kamuoyuna duyurmas\u0131ndan birka\u00e7 saat sonra, eski New York Times muhabiri ve a\u015f\u0131dan \u015f\u00fcphe duyan Alex Berenson&#8217;u g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 Twitter hesab\u0131 \u00f6nce ask\u0131ya al\u0131nd\u0131 ve sonunda tamamen kapat\u0131ld\u0131.\u201d<sup>39<\/sup> Joe Biden \u00f6zel \u015firketlere yanl\u0131\u015f, yan\u0131lt\u0131c\u0131 ve\/veya tehlikeli olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc iddialar\u0131 bast\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yapmak amac\u0131yla makam\u0131n\u0131 kulland\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Ba\u015fkan neyin do\u011fru oldu\u011funa karar verdi ve ard\u0131ndan \u00f6zel \u015firketlere muhaliflerin susturmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n<p>(Yurt d\u0131\u015f\u0131ndan konuya dair bir \u00f6rne\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnelim: 2020&#8217;de, COVID salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda, d\u00f6nemin Yeni Zelanda Ba\u015fbakan\u0131 Jacinda Ardern \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cBiz sizin tek hakikat kayna\u011f\u0131n\u0131z olmaya devam edece\u011fiz.\u201d<sup>40<\/sup> Elbette Ardern&#8217;in ifadesi \u00f6zg\u00fcr bir ulusun liderinden ziyade Stalin&#8217;e ya da Mao&#8217;ya -ya da B\u00fcy\u00fck Birader&#8217;e- benziyordu. Bu ifade, h\u00fck\u00fcmetin do\u011fruyu ve yanl\u0131\u015f\u0131 dikte etme yetkisine ili\u015fkin iddias\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan korkutucu bir ifadedir.)<\/p>\n<p><strong>Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131.<\/strong> Nisan 2022&#8217;de ABD h\u00fck\u00fcmeti, \u0130\u00e7 G\u00fcvenlik Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;nda (DHS) bir dezenformasyon departman\u0131 kuraca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<sup>41<\/sup> B\u00fcy\u00fck bir kamuoyu tepkisiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131nca, program\u0131 h\u0131zla sonland\u0131rd\u0131; ancak aylar sonra The Intercept, DHS&#8217;nin \u201c2022 D\u00f6rt Y\u0131ll\u0131k Ulusal G\u00fcvenlik \u0130ncelemesi\u201dnin s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f tasla\u011f\u0131n\u0131 inceledi ve bu taslak \u201cTemel g\u00f6revlerinin giderek artan bir par\u00e7as\u0131 olarak DHS&#8217;nin [hala] dezenformasyonla m\u00fccadele konusuyla ilgilendi\u011fini\u201d do\u011frulad\u0131\u2026\u201d<sup>42<\/sup> Bu g\u00f6revi yerine getirmek, \u00f6nemli konularda neyin do\u011fru neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funa karar vermesini ve en az\u0131ndan sosyal medya \u015firketleri ve benzerlerine neyin \u201cdo\u011fru\u201d oldu\u011fu konusunda \u201cko\u00e7luk yapmas\u0131n\u0131\u201d gerektirecektir. Daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, dezenformasyon departman\u0131 olsun veya olmas\u0131n, devlet kurumlar\u0131 zaten tam olarak bunu yap\u0131yor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ABD h\u00fck\u00fcmeti, a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fcl\u00fc olarak, Orwell&#8217;in tasvir etti\u011fi Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n i\u015flevlerini giderek daha fazla benimsiyor.<\/p>\n<p>Amerika&#8217;da bir Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131 kurma giri\u015fiminin k\u00fcstahl\u0131\u011f\u0131 her Amerikal\u0131y\u0131 korkutmal\u0131. Ayr\u0131ca, h\u00fck\u00fcmet sans\u00fcrc\u00fclerinin Joseph Stalin&#8217;in t\u00fcretti\u011fi bir terim olan \u201cdezenformasyon\u201d kelimesini defalarca kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek gerekir.<sup>43<\/sup> Bu bir tesad\u00fcf m\u00fc yoksa Stalin benzeri muhalefeti bast\u0131rma politikalar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n utanmazca kabul\u00fc m\u00fc?<\/p>\n<p><strong>Bilincin \u00f6nceli\u011fi.<\/strong> Bug\u00fcn devletin okul sistemi darmada\u011f\u0131n olmu\u015f durumda ve milyonlarca Amerikal\u0131 \u00f6\u011frenci akademik s\u0131navlarda d\u00fc\u015f\u00fck puanlar almakta.<sup>44<\/sup> Bunun nedeni, okullar\u0131n e\u011fitimden \u00e7ok beyin y\u0131kamayla ilgilenmesidir. \u0130nsan yap\u0131m\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, sistemik \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, beyaz insanlar\u0131n ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131, kapitalizmin k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri ve daha fazlas\u0131yla ilgili solcu g\u00f6r\u00fc\u015flerle kafay\u0131 bozmu\u015f durumdalar.<sup>45<\/sup><\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin, devlet okullar\u0131nda \u00e7ocuklara \u201ccinsiyet kimli\u011fi\u201d teorisinin a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n Orwell\u2019ci do\u011fas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ger\u00e7ekte \u00e7ok az \u015fey bir ki\u015finin cinsiyeti veya toplumsal cinsiyeti kadar \u00e7abuk belli olur. \u0130ki cinsiyetin oldu\u011fu ve bireyin cinsiyetine bireyler ya da toplum taraf\u0131ndan de\u011fil, do\u011fa taraf\u0131ndan karar verildi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortadad\u0131r. Ancak bug\u00fcn solcu \u201ce\u011fitimciler\u201d \u00e7ocuklara d\u00fczinelerce cinsiyetin oldu\u011funu ve onlar\u0131n se\u00e7tikleri herhangi bir cinsiyet olabileceklerini, kendilerini kad\u0131n olarak tan\u0131mlayan erkeklerin k\u0131zlar tuvaletini kullanabilece\u011fini ve kad\u0131n spor m\u00fcsabakalar\u0131nda m\u00fccadele edebileceklerini \u00f6\u011fretiyor.<sup>46<\/sup><\/p>\n<p>Bu \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n amac\u0131 nedir? Sonu\u00e7lar\u0131na bak\u0131n: Do\u011frudan ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131, \u00f6\u011fretmenlerinin iddialar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na yerle\u015ftirerek \u00e7ocuklar\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00c7\u0131karmam\u0131z gereken ders nedir? \u00d6\u011fretmenin iddialar\u0131 ve \u00e7ocu\u011fun talepleri do\u011fan\u0131n yerini al\u0131r. Bu, bilincin \u00f6nceli\u011fi teorisinin ki\u015fisel versiyonuna bir \u00f6rnektir: Bir bireyin iddias\u0131 veya arzusu \u00fcst\u00fcnd\u00fcr; ger\u00e7eklik ikincildir. \u00c7ocuklar do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 reddetmeyi ve bilincin \u00f6nceli\u011fini y\u00fcceltmeyi \u00f6\u011frendiklerinde, politik olarak en g\u00fc\u00e7l\u00fc bilin\u00e7ler toplulu\u011fu olan devletin, ger\u00e7ekli\u011fi kontrol etti\u011fi ya da edebilece\u011fi sonucuna varmak sadece bir ad\u0131m \u00f6tededir.<\/p>\n<p><strong>Yenikonu\u015f.<\/strong> Bilincin \u00f6nceli\u011fi felsefesi dile de s\u0131z\u0131yor. E\u011fer insan bilinci ger\u00e7ekli\u011fi kontrol ediyorsa ve devlet de y\u00fcce bilin\u00e7se, bundan devletin kelimelerin anlam\u0131n\u0131 kontrol etti\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin, \u201cdurgunluk\u201d ekonomik terimini ele alal\u0131m. Kavram\u0131n gereklili\u011fini do\u011furan olgular, ekonomi tarihinde gayri safi yurti\u00e7i has\u0131lan\u0131n (GSYH) \u00fcst \u00fcste iki \u00e7eyrekten fazla d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6rnekler ve ger\u00e7ekliklerdir. Bu tan\u0131m, \u00f6nemli ekonomik sonu\u00e7lar\u0131 nedeniyle bu t\u00fcr olaylar\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131 ihtiyac\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur ve ekonomistler bu ama\u00e7la uzun s\u00fcredir \u201cdurgunluk\u201d kavram\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak Temmuz 2022&#8217;de Biden y\u00f6netimi, ekonomik krizin ortas\u0131nda terimin tan\u0131m\u0131n\u0131n yenilenmesi gerekti\u011fine karar verdi. Charles Lane, \u201cPer\u015fembe g\u00fcnk\u00fc Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 verileri gayri safi yurti\u00e7i has\u0131lan\u0131n \u00fcst \u00fcste ikinci \u00e7eyrekte darald\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulayabilir\u201d diye yazd\u0131. \u201cBeklenti olarak Beyaz Saray, d\u00f6rtte ikilik bir yenilgi serisinin durgunluk anlam\u0131na geldi\u011fi pratik tan\u0131m\u0131n <em>resmi<\/em> hi\u00e7bir yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131.\u201d<sup>47<\/sup> Ger\u00e7ekler devletin arzular\u0131yla \u00e7at\u0131\u015f\u0131yordu ve devlet sorunu \u201c\u00e7\u00f6zmek\u201d i\u00e7in terimleri yeniden tan\u0131mlad\u0131.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Orwell&#8217;in 1984&#8217;\u00fc, \u201cB\u00fcy\u00fck Birader sizi izliyor\u201ddan \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7lar\u0131na\u201d, \u201cHakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131\u201dndan \u201cyenikonu\u015f\u201da kadar, devlet\u00e7ilerin insanlar\u0131 kontrol etmek ve insan hayat\u0131n\u0131 yok etmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 ak\u0131llara durgunluk veren ara\u00e7lar\u0131 zekice dramatize ediyor. Kitap \u015fu anda da her zamanki gibi g\u00fcncel.<\/p>\n<p>Ayn Rand&#8217;\u0131n \u201cbilincin \u00f6nceli\u011fi\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyin ve devlet\u00e7ilerin bu temelinde yanl\u0131\u015f olan varsay\u0131m\u0131 kendi hain ama\u00e7lar\u0131na i\u00e7in nas\u0131l kulland\u0131klar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131yla birle\u015fti\u011finde, Orwell&#8217;in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, ak\u0131l ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck k\u00fclt\u00fcr\u00fc u\u011fruna verilen m\u00fccadelede daha da g\u00fc\u00e7l\u00fc hale geliyor.<\/p>\n<p>Ger\u00e7ekli\u011fin temel ger\u00e7ekleri, varolu\u015fun var oldu\u011fu, \u015feylerin oldu\u011fu gibi oldu\u011fu ve bilincin amac\u0131n\u0131n varolu\u015fu yaratmak de\u011fil tan\u0131mlamak ve anlamak oldu\u011fudur.<\/p>\n<p>Gelin bu temelleri benimseyelim, 1984&#8217;\u00fc ge\u00e7mi\u015fte b\u0131rakal\u0131m ve insanl\u0131\u011f\u0131n refah i\u00e7inde oldu\u011fu bir gelecek yaratal\u0131m.<\/p>\n<p>[\u00c7evirmen notu: Kaynak\u00e7a i\u00e7in yukar\u0131da adresi verilen orijinal metne bakabilirsiniz.]<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":18,"featured_media":4689,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[112],"class_list":["post-4686","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog-tr","tag-anasayfa"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4686"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4695,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4686\/revisions\/4695"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.objectivistnetwork.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}